MỘT SỐ KINH NGHIỆM
GIÚP HỌC SINH GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN LỚP HAI
Đặt vấn đề:
Trong chương trình môn Toán ở Tiểu học, giải toán có lời văn giữ một vai trò quan trọng, nó tích hợp rất nhiều môn học nhất là Tiếng Việt (thể hiện ở việc tóm tắt đề toán và hình thành lời giải). Chính vì thế mà khả năng giáo dục nhiều mặt của nó rất lớn, nó có khả năng phát triển tư duy lôgíc, phát triển trí tuệ. Nó có vai trò rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề có suy luận, khoa học, chính xác; có nhiều tác dụng phát triển trí thông minh, tư duy độc lập, sáng tạo, linh hoạt, góp phần giáo dục ý chí nhẫn nại, ý chí vượt khó khăn… Thông qua việc giải toán có lời văn giáo viên dễ phát hiện ra mặt mạnh, mặt yếu của học sinh về khả năng tư duy.

2. Cơ sở lý luận:
Giải toán là một hoạt động trí tuệ khó khăn, phức tạp. Hình thành kỹ năng giải toán khó hơn nhiều so với hình thành kỹ năng tính, vì bài toán là sự kết hợp đa dạng nhiều khái niệm, nhiều quan hệ toán học. Thực ra, toán có lời văn là những bài toán bắt nguồn từ thực tiễn. Nội dung bài toán được thông qua những câu văn nói về những quan hệ, tương quan và phụ thuộc có liên quan đến cuộc sống thường xảy ra hằng ngày. Cái khó của bài toán có lời văn là phải lược bỏ những yếu tố về lời văn đã che đậy bản chất toán học của bài toán để tìm ra được mối quan hệ giữa các yếu tố toán học chứa đựng trong bài toán. Từ đó các em mới tìm ra phép tính, lời giải đúng. Nhưng làm thế nào để học sinh hiểu và trình bày hoàn chỉnh một bài giải và làm thế nào để hình thành kỹ năng về giải toán để sau này các em có thể học tốt các dạng toán có lời văn đó cũng là một vấn đề cần trao đổi nhiều ở chúng ta.
3. Mục tiêu dạy giải toán có lời văn lớp Hai:
a/ Kiến thức : Học sinh giải được bài toán có lời văn theo các dạng :
-Đề bài cho sẵn.
-Dựa vào tóm tắt.
-Sơ đồ đoạn thẳng, hình vẽ.
b/ Kỹ năng :
-Học sinh nhận biết các bài toán có lời văn theo các dạng ở trên và biết tìm hiểu đề bài (thông qua cá nhân hoặc thảo luận nhóm).
-Học sinh biết vận dụng tìm tòi lời giải cho bài toán có lời văn (qua cá nhân hoặc nhóm).
-Học sinh giải được bài toán có lời văn, lời giải hợp lý và kết quả đúng với yêu cầu của đề bài toán.
4. Một số biện pháp giúp học sinh giải toán có lời văn lớp Hai:
a/ Xác định nguyên nhân học sinh gặp khó khăn về giải toán có lời văn để có hướng khắc phục.
b/ Khi đọc- hiểu đề toán, giáo viên giúp các em phải biết lược bỏ các yếu tố vể lời văn đã che đậy bản chất toán học, chỉ ghi nhớ những dữ liệu chính và yêu cầu cần tìm của bài toán. Phải đọc đề nhiều lần và rèn cho học sinh thói quen chưa làm bài khi chưa hiểu đề.
c/ Hướng dẫn học sinh nắm vững các bước giải toán có lời văn và biết vận dụng kết hợp mẫu, khái niệm và tính sáng tạo.
5. Các bước giải toán có lời văn lớp Hai
a. Hướng dẫn học sinh nắm được qui trình giải bài toán có lời văn lớp Hai
Bước 1: Nghiên cứu đề bài
Trước hết phải đọc kỹ đề toán, tập trung suy nghĩ những điều đã cho của bài toán
Ví dụ:
+Bài toán cho biết gì ?
+Bài toán hỏi (yêu cầu tìm) gì ?
Bước 2: Thiết lập kế hoạch giải toán
- Định dạng phép tính và kết quả của phép tính.
- Tìm lời giải phù hợp.
Bước 3: Trình bày bài giải
Trình bày lời giải (nói – viết) phép tính tương ứng, đáp số, kiểm tra lời giải (giải xong bài toán cần thử xem đáp số tìm được có trả lời đúng câu hỏi của bài toán, có phù hợp với điều kiện của bài toán không? Trong một số trường hợp nên thử xem có cách giải khác gọn hơn, hay hơn)
b. Một số bài toán cụ thể:
* Dạng đề cho sẵn:
Ví dụ 1: Một cửa hàng buổi sáng bán được 12 xe đạp, buổi chiều bán được 20 xe đạp. Hỏi cả hai buổi cửa hàng bán được tất cả bao nhiêu xe đạp? ( Sách giáo khoa Toán 2, trang 5).
Ví dụ2: Bài tập số 2 trang 30-